State Level Vigilance Committee for SSC HSC Exam
State Level Vigilance Committee for SSC HSC Exam
Dakshta Samiti Dahavi Baravi Pariksha
Formation of State Level Vigilance Committee for effective implementation SSC HSC Exam
Regarding the formation of a “State Level Vigilance Committee” for the effective implementation of the Maharashtra State Secondary School and Higher Secondary Certificate Examination.
Storage of Recordings CCTV Cameras At
HSC SSC EXAM Center
Save Recordings CCTV cameras at
HSC SSC EXAM 2026 Center
Regarding the preservation of recordings from CCTV cameras at the examination center.
परीक्षा प्राधान्य/तातडीचे
क.रा.मं./परीक्षा-५/706 दिनांक – १७/०२/२०२६
विषयः परीक्षा केंद्रावरील CCTV कॅमेन्यांचे रेकॉर्डिंग जतन करून ठेवणेबाबत.
संदर्भ :- १. राज्यमंडळ कार्यालयाचे क.रा.मं. परीक्षा-८/३२६९ दि.२५/०९/२०२५ रोजीचे पत्र.
२. शासन पत्र क्रमांकः परीक्षा-१६२५/प्र.क्र.१३ एसडी-२ दि. ०३ डिसेंबर, २०२५
३. राज्यमंडळ कार्यालयाचे कमांक.रा.मं./ परीक्षा-५/४१३२ दि.०५/१२/२०२५ रोजीचे पत्र.
४. शासन निर्णय क्र. परीक्षा १६२५/प्र.क्र.२२१/एस.डी.२ दि.०९.०१.२०२६
५. शासन पत्र क्रमांकः- परीक्षा-१६२५/प्र.क्र.१३/एसडी-२ दि. ३० जानेवारी, २०२६, ६. राज्यमंडळ कार्यालयाचे क.रा.मं./ परीक्षा-५/४३७ दि.३०/०१/२०२६ रोजीचे पत्र.
उपरोक्त संदभीय पत्रान्यये परीक्षा प्रक्रियेमध्ये पारदर्शकता, शिस्त व गैरप्रकारांना आळा घालण्यासाठी सर्व परीक्षा केंद्रांमध्ये CCTV यंत्रणा कार्यान्वित ठेवणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. याबाबत विभागीय मंडळांनी केंद्रसंचालक बैठकीमध्ये सविस्तर सूचना दिलेल्या आहेत. उच्च माध्यमिक प्रमाणपत्र (इ. १२ वी) परीक्षा दिनांक १० फेब्रु., २०२६ ते दिनांक १८ मार्च, २०२६ तसेच माध्यमिक शालान्त प्रमाणपत्र (इ. १० वी) परीक्षा दिनांक २० फेब्रु.. २०२६ ते दिनांक १८ मार्च, २०२६ या कालावधीत होत आहेत. उपरोक्त कालावधीतील परीक्षा केंद्र परीसरातील व परीक्षेशी संबंधित वर्गखोल्या तसेच माहिती तंत्रज्ञान (IT) / सामान्यज्ञान (GK) विषयांच्या ऑनलाईन परीक्षेदरम्यान संगणक प्रयोगशाळेतील CCTV कैमेऱ्यांचे फुटेज जतन करुन ठेवणे अनिवार्य असून त्यासाठी पुढीलप्रमाणे कार्यवाही करावी. रेकॉर्डिंग व संचयन (Storage) व्यवस्था:
१. परीक्षा सुरू होण्यापूर्वी परीक्षा कक्षातील कॅमेऱ्यांचे किमान ३० मिनिटे व परीक्षा संपल्यानंतर (दिव्यांग विद्यार्थी असलेस त्या कालावधीचा विचार करुन) रेकॉडिंग सुरू ठेवणे बंधनकारक राहील. परीक्षा केंद्रावरील DVR/NVR मधील प्रत्येक पेपर दिवशीचे रेकॉडौग स्वतंत्र पेनड्राईव्ह / संगणकावर जतन करुन ठेवावे, फुटेज साईज (Data) अधिक असल्यास हार्डडिस्कमध्ये ते जतन करुन ठेवावे. रेकॉडींग जतन करत असताना आयटी शिक्षक किंवा तंत्रस्नेही शिक्षकाची मदत घ्यावी.
२. सर्व कॅमेरे सतत Continuous Recording Mode वर ठेवावेत. Motion Recording टाळावे.
३. DVR/NVR मध्ये पुरेशी हार्डडिस्क क्षमता किमान १ TB किंवा आवश्यकतेनुसार अधिक असावी. क्षमता कमी असल्यास DATA वगळला जाण्यापूर्वीच वेळोवेळी Hard Disk किंवा संगणकामध्ये त्या दिवसापर्यंतचा डाटा साठवून घ्यावा, ४. केंद्रावरील सर्व पेपरच्या दिवशीचे unedited रेकॉडिंग पेनड्राईव्ह अथया संगणकावर, तसंच आवश्यकननृगार हार्डडिस्कमध्ये पुढील आदेशापर्यंत जतन करुन ठेवावे विभागीय मंडळ अथया जिल्दा दक्षता समितीने मागणी केल्यास तात्काळ ने उपलब्ध करून द्यावे.
५. आयश्यकतेनुसार पैकअप External Hard Disk / Cloud Storage ठेवणे बंधनकारक राहील.
६. परीक्षा कालावधीत परोक्षा केंद्रावरीन CCTV चे live access जिल्हा दक्षता मिनी / यरिष्ठ कार्यालय तसंच मंडळाने मागणी केल्यास परीक्षा केंद्रांनी ते उपलब्ध करून देणे अनिवार्य आहे.
७. दररोज पेपर सुरु होण्यापूवी आणि वेळोवेळी सर्व CCTV कैमेरे सुरू आहेत यायावत केंद्रसंचालकांनो खाधी कराची.
८. परीक्षा केंद्रास भेट देणाऱ्या अधिकारी, भरारी पथक, बैठे पथक यांना CCTV कैमेरे च यंत्रणा कार्यान्यित असल्याबाबत केंद्रसंचालकांनी अवगत कराये.
९. परीक्षा कालावधीत परीक्षा केंद्र परिसर व वर्गखोल्यांमधील CCTV कॅमेरे बंद असणे, बंद ठेवणे, acess उपलव्ध करुन न देणे, फुटेज न ठेवणे अथवा उपलब्ध करुन न देणे या बायी गैरप्रकार करण्याच्या उद्देशान केल्याचं मानण्यात येईल. यायावत संबंधित केंद्राचे प्राचार्य, केंद्रसंचालक, केंद्रसमन्यवक यांच्यावर जयायदारी निश्चिन करुन गैरमार्ग प्रतिचंध अधिनियम १९८२ अंतर्गत गैरप्रकार करणे, गैरप्रकारास मदत करणे आणि उतेजन देणे या कलम क्र. ०३ अन्वये कारवाई करण्यात येईल.
वरील सर्व सूचनांचे काटेकोर पालन करणे ही परीक्षा केंद्रसंचालकांची व संबंधित परीक्षा केंद्र शाळा /कनिष्ठ महाविद्यालयाचे मुख्याध्यापक / प्राचार्य व केंद्र समन्वयक यांची वेक्तिक जयावदारी राहील. कोणतीही त्रुटी आढळल्यास संबंधितांविरुद्ध नियमानुसार कडक कारवाई करण्यात येईल असे आपल्या स्तरावरून संबंधितांना कळविण्यात यावे.
वरील सूचनांची तात्काळ अंमलबजावणी करावी. तसेच केलेल्या कार्यवाहीचा अहवाल या कार्यालयास सादर करावा.
(मा. अध्यक्ष यांचे मान्यतेने)
सचिव
राज्यमंडळ, पुणे-०४
General technical and administrative instructions regarding the use of CCTV in examination centres
परीक्षा केंद्रामध्ये CCTV वापराबाबत तांत्रिक व प्रशासकीय सर्वसाधारण सूचना
१) CCTV कॅमेऱ्यांच्या तांत्रिक बाबी:
कमी प्रकाशात (Low Light) देखील स्पष्ट रेकॉडिंग होईल अशी प्रकाशव्यवस्था असावी.
प्रत्येक कॅमेऱ्यामध्ये दिनांक व वेळ (Date & Time Stamp) अचूकपणे सेट असणे आवश्यक आहे.
२) कॅमेरे बसविण्याची पद्धत :
प्रत्येक परीक्षा कक्षामध्ये संपूर्ण वर्ग स्पष्ट दिसेल अशा पद्धतीने किमान १ किंवा आवश्यकतेनुसार अधिक कॅमेरे असावेत.
परीक्षा केंद्रसंचालक कक्ष, प्रवेशव्दार, कॉरिडॉर, परीक्षेसाठी आवश्यक वर्गखोल्या व नियंत्रण कक्ष येथे कॅमेरे आवश्यक आहेत.
कॅमेरे अशा उंचीवर बसवावेत की त्यामध्ये छेडछाड होणार नाही.
३) वीजपुरवठा व नेटवर्क सुविधा:
CCTV प्रणाली UPS / इन्व्हर्टरशी जोडलेली असावी.
वीजपुरवठा खंडित झाल्यास किमान २ तास रेकॉर्डिंग सुरू राहील अशी व्यवस्था असावी.
नेटवर्क आधारित प्रणाली असल्यास इंटरनेट कनेक्शन स्थिर व सुरक्षित असावे.
LAN केबलिंग व्यवस्थित व सुरक्षित पद्धतीने करण्यात यावे.
४) नियंत्रण व देखरेख :
परीक्षा सुरू होण्यापूर्वी सर्व कॅमेरे कार्यरत असल्याची खात्री केंद्रसंचालकांनी करावी.
नियंत्रण कक्षात मॉनिटरद्वारे थेट निरीक्षणाची सुविधा उपलब्ध असावी.
CCTV फुटेजमध्ये कोणतीही छेडछाड होऊ नये याची संपूर्ण जबाबदारी केंद्रसंचालकांची राहील.
जिल्हास्तर दक्षता समिती संबंधित अधिकारी मंडळाने मागणी केल्यास आवश्यक फुटेज त्वरित उपलब्ध करून द्यावे.
५) सुरक्षितता व गोपनीयता :
रेकॉर्डिंगमध्ये प्रवेश केवळ अधिकृत व्यक्तींनाच असावा.
DVR/NVR प्रणाली पासवर्ड संरक्षित असावी.
प्रणालीमध्ये अनधिकृत प्रवेश रोखण्यासाठी आवश्यक सायबर सुरक्षा उपाययोजना कराव्यात.
ALSO READ 👇
महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक शालांत व उच्च माध्यमिक प्रमाणपत्र परीक्षेच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी “राज्यस्तरीय दक्षता समिती” चे गठन करणेबाबत.
दिनांक: ०९ जानेवारी, २०२६.
वाचा:-
१) उप सचिव, महाराष्ट्र शासन पत्र क्र./एच.एस.सी/२००/ (१९०२)/उमाशि-१/शालेय शिक्षण विभाग, मंत्रालय मुंबई, दिनांक ०९ फेब्रुवारी, २००२.
२) शासन निर्णय क्रमांक: परीक्षा १६२५/प्र.क्र.२२१/एसडी-२ दिनांक: २४ नोव्हेंबर, २०२५.
३) अध्यक्ष, महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ, पुणे यांचे दिनांक १६ डिसेंबर २०२५ चे पत्र.
प्रस्तावना:-
महाराष्ट्र राज्य, माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळामार्फत दरवर्षी इयत्ता १० वी व इयत्ता १२ वी च्या शालांत प्रमाणपत्र परीक्षांचे आयोजन करण्यात येत असते. परीक्षांचे आयोजन निकोप व गुणवत्तापूर्ण वातावरणात होण्यासाठी राज्यशासनामार्फत वेळोवेळी विविध उपाययोजना करण्यात येत असतात. या परीक्षांच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी संदर्भ क्रमांक (१) च्या शासन पत्रान्वये प्रत्येक जिल्हास्तरावर जिल्हाधिकारी यांच्या अध्यक्षतेखाली दक्षता समिती स्थापन करण्यात आलेली आहे. दक्षता समितीच्या सभासदांनी परीक्षा कालावधीत केंद्रांना भेटी देऊन प्रत्यक्ष पाहणी करणे आवश्यक आहे. तसेच विभागीय परीक्षा मंडळानी ज्या परीक्षा केंद्राचा अंतर्भाव “उपद्रवी व सवेदनशील केंद्र” म्हणून केला आहे, त्या केंद्रावर प्रामुख्याने प्रभावी यंत्रणेची अंमलबजावणी करणे अपेक्षीत आहे. संदर्भ क्र २ येथील शासन निर्णयान्वये या दक्षता समितीचे पुनर्गठन करण्यात आले आहे.
महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळामार्फत घेण्यात येणाऱ्या परीक्षा ( इयत्ता १० वी व इयत्ता १२ वी परीक्षा) या पारदर्शक, कॉपीमुक्त व निकोप वातावरणात पार पाडणे अत्यंत महत्वाचे आहे. त्यान्वये जिल्हास्तरावर दक्षता समित्या कार्यरत असल्या तरी, राज्यस्तरावर समन्वय, नियंत्रण व प्रभावी अंमलबजावणीसाठी स्वतंत्र “राज्यस्तरीय दक्षता समिती” स्थापन करणे अपरिहार्य आहे. त्यास अनुलक्षून “राज्यस्तरीय दक्षता समिती चे गठन करण्याची बाब शासनस्तरावर विचाराधीन होती.
शासन निर्णय :-
इयत्ता १० वी व इयत्ता १२ वी च्या प्रमाणपत्र परीक्षेमध्ये होणारे गैरप्रकार टाळणे, सर्व परीक्षा केंद्रावरील परीक्षा शांततेत व तणावमुक्त वातावरणात पार पडतील असे सुकर वातावरण निर्माण करणे व यासोबतच विद्यार्थ्यांमध्ये गुणवत्ता वाढ होण्याच्या दृष्टीने इयत्ता १० वी व इयत्ता १२ वी परीक्षेसाठी कॉपीमुक्त अभियान प्रभावीपणे राबविण्याकरिता पुढीलप्रमाणे “राज्यस्तरीय दक्षता समिती गठित
करण्यास शासन मान्यता देण्यात येत आहे.
राज्यस्तरीय दक्षता समितीः-
अ.क्र. नाव पदनाम
१. आयुक्त (शिक्षण) अध्यक्ष
२. अध्यक्ष, महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ, पुणे सदस्य
३.विशेष पोलीस महानिरीक्षक (सर्व परिक्षेत्र) सदस्य
४.अतिरिक्त आयुक्त, विभागीय आयुक्त कार्यालय (सर्व) सदस्य
५.शिक्षण संचालक (प्राथमिक), पुणे सदस्य
६. शिक्षण संचालक (माध्यमिक, व उच्च माध्यमिक), पुणे सदस्य
७. शिक्षण संचालक (योजना), पुणे सदस्य
८. सचिव, राज्य मंडळ, पुणे सदस्य-सचिव
राज्यस्तरीय दक्षता समितीची जबाबदारी :-
राज्यस्तरीय दक्षता समितीने इ.१० वी व इ.१२ वी च्या परीक्षा शांततेत व तणावमुक्त वातावरणात पार पडतील असे वातावरण निर्माण करावे. विद्यार्थ्यांमध्ये गुणवत्ता वाढ होण्याच्या दृष्टीने इ.१० वी व इ.१२ वी परीक्षेसाठी राज्यभर कॉपीमुक्त अभियान प्रभावीपणे राबविण्याबाबतची जबाबदारी पार पाडावयाची आहे.
जिल्हास्तरीय दक्षता समितीची जबाबदारी व कार्ये :-
शासन निर्णय कमांक परीक्षा १६२५/प्र.क.२२१/एसडी-२, दिनांक २४ नोव्हेंबर, २०२५ नुसार जिल्हास्तरावर जिल्हाधिकारी यांच्या अध्यक्षतेखाली असलेल्या दक्षता समितीचे पुनर्गठन करण्यात आलेले असून सदर दक्षता समितीची जबाबदारी व कार्ये खालीलप्रमाणे राहतील.
१. आपल्या जिल्हयातील परीक्षा कॉपीमुक्त व निकोप वातावरणात पार पाडण्याची संपूर्ण जबाबदारी संबंधीत जिल्हा दक्षता समितीची राहील.
२. परीक्षा सुरू होण्याअगोदर एक दिवस आधी परीक्षा केंद्रावर आवश्यक भौतिक सुविधा सुव्यवस्थित आहेत का याची जिल्हा समितीने खात्री करावी.
३. जिल्हयातील सर्व उपद्रवी व संवेदनशील केंद्राची माहिती संकलीत करणे. उपद्रवी व संवेदनशील परीक्षा केंद्र परिसरामध्ये व परीक्षेशी संबंधीत सर्व खोल्यांमध्ये सीसीटीव्ही (CCTV) उपलब्ध राहतील व सदर चित्रिकरणाची साठवणूक (Data Storage) होत असल्याबाबतची खात्री करणे.
४. कॉपीमुक्त अभियान यशस्वीपणे राबविणेसाठी सीसीटीव्ही (CCTV) चा Access जिल्हा प्रशासनाने आपल्या कार्यालयात ठेवावा व त्याबाबतची खात्री समितीने करावी.
५. जिल्हयातील मोठ्या परिरक्षक केंद्रासाठी (Custody) प्रश्नपत्रिका नेणे व उत्तरपत्रिका गोळा करण्यासाठी आवश्यकतेनुसार शासकीय वाहने अधिग्रहीत करून सदर वाहने संबंधित केंद्रांना उपलब्ध करून देण्याची कार्यवाही करावी.
६. प्रश्नपत्रिकांची वाहतूक करताना सहाय्यक परिरक्षकासोबत (रनर) सुरक्षिततेसाठी पोलीस कर्मचारी अथवा होमगार्ड शिपाई देण्याची कार्यवाही करावी.
७. राज्यातील उपद्रवी व संवेदनशील परीक्षा केंद्र परिसरामध्ये जिल्हा दक्षता समितीमार्फत ड्रोन कॅमेराद्वारे परीक्षा केंद्राची निगराणी करणे तसेच परीक्षा केंद्राच्या बाहेर जिल्हा दक्षता समितीमार्फत व्हिडीओ चित्रिकरणाची व्यवस्था करावी.
८. जिल्हयातील सर्व विभागाचे शासकीय अधिकारी व कर्मचाऱ्यांच्या सहाय्याने कॉपीमुक्त परीक्षा होण्यासाठी सर्व परीक्षा केंद्रावर भरारी पथके व बैठी पथके उपलब्ध होतील याचे नियोजन करावे. प्रत्येक भरारी पथकामध्ये किमान एक महिला प्रतिनिधीचा समावेश करण्यात यावा.
९. परीक्षा कालावधीत परीक्षा केंद्रावर बाहय उपद्रव होणार नाहीत या दृष्टिकोनातून केंद्रावर पुरेसा पोलीस बंदोबस्त ठेवण्याबाबत संबंधीत पोलीस अधिकाऱ्यांना आदेश देण्यात यावे.
१०. Maharashtra Prevention of Malpractices Act १९८२ या कायद्याची अंमलबजावणी करावी व कोणत्याही परीक्षा केंद्रावर गैरप्रकार घडल्यास गैरप्रकारांना उद्युक्त करणारे, मदत करणारे व प्रत्यक्ष गैरमार्ग करणाऱ्यांवर दखलपात्र व अजामीनपात्र गुन्हा दाखल करण्याबाबतची कार्यवाही करावी.
११. परीक्षा केंद्रापासून ५०० मीटर परिसरात झेरॉक्स सेंटर परीक्षा कालावधीत बंद ठेवण्यात यावे तसेच संबंधित परीक्षा केंद्राच्या परिसरात प्रतिबंधात्मक उपाययोजना लागू कराव्यात.
१२. प्रशासनामार्फत नियुक्त करण्यात आलेल्या भरारी पथकांनी परीक्षा केंद्राची तपासणी योग्य पद्धतीने करण्याबाबत संबंधितांना सूचना द्यावी जेणेकरून परीक्षार्थ्यांना कोणताही त्रास होणार नाही.
परीक्षेतील गैरप्रकार परिणामकारक पध्दतीने रोखण्यासाठी तसेच परीक्षा कॉपीमुक्त व निकोप वातावरणात पार पाडण्यासाठी विभागीय आयुक्तांनी आवश्यक त्या उपाययोजना कराव्यात. त्यांच्या अखत्यारित भरारी पथक नियुक्त करावे. त्यांनी त्यांच्या अधिनस्त असलेल्या सर्व संबंधित विभागांना आवश्यक त्या सूचना देवून कॉपीमुक्त अभियान परिणामकारक पध्दतीने राबवीणेबाबतची कार्यवाही करावी.
सदर शासन निर्णय महाराष्ट्र शासनाच्या www.maharashtra.gov.in या संकेतस्थळावर उपलब्ध करण्यात आला असून, त्याचा सांकेतांक क्रमांक २०२६०१०९१८३८१८०५२१ असा आहे. हा आदेश डिजीटल स्वाक्षरीने साक्षांकित करुन काढण्यात येत आहे.
महाराष्ट्राचे राज्यपाल यांच्या आदेशानुसार व नावाने,
उप सचिव, महाराष्ट्र शासन.
महाराष्ट्र शासन शालेय शिक्षण व क्रीडा विभाग
शासन निर्णय क्रमांक: परीक्षा १६२५/प्र.क्र.२२१/एसडी-२, मंत्रालय, मुंबई
